Лінкі ўнівэрсальнага доступу

Жнівеньскі тыдзень 91-га. Дзень шосты: Сямдзянава ўносіць Сьцяг у Авальную залю, Украіна абвяшчае Незалежнасьць, Гарбачоў ужо не генсек


24 жніўня 1991 г. Пачатак Сэсіі Незалежнасьці. Гаворыць Зянон Пазьняк. Побач Валянцін Голубеў; са сьцягам Вольга Галубовіч.

Сем дзён жніўня 1991 году былі аднымі з самых крытычных у найноўшай гісторыі Беларусі. Пачалося са спробы асобных кіраўнікоў СССР умацаваць камуністычную імпэрыю — скончылася абвяшчэньнем незалежнасьці рэспублік.

Як гэта адбывалася? Хроніка падзеяў 24 жніўня 1991.

  • Перад пачаткам надзвычайнай сэсіі Вярхоўнага Савета БССР БНФ праводзіць мітынг; на плошчы зьбіраюцца некалькі тысяч чалавек.
Плякаты на плошчы, 24-25 жніўня 1991 г.
Плякаты на плошчы, 24-25 жніўня 1991 г.
  • У пачатку сэсіі Вярхоўнага Савету дэпутат Апазыцыі БНФ Галіна Сямдзянава ўносіць ў Авальную залю бел-чырвона-белы сьцяг.
Галіна Сямдзянава ў Авальнай залі
Галіна Сямдзянава ў Авальнай залі
  • Прымаецца рашэньне аб прамой тэле- і радыётрансьляцыі сэсіі.
  • Зянон Пазьняк пад імя Апазыцыі БНФ прапаноўвае ўключыць у парадак дня пытаньні «Аб наданьні канстытуцыйнага статусу Дэклярацыі „Аб дзяржаўным сувэрэнітэце Беларускай Савецкай Сацыялістычнай Рэспублікі“.

Выступае Валянцін Голубеў, 1991
Выступае Валянцін Голубеў, 1991
  • Дэпутат Апазыцыі Валянцін Голубеў абгрунтоўвае неабходнасьць наданьня Дэклярацыі аб сувэрэнітэце статусу канстытуцыйнай сілы (што дэ-юрэ азначае абвяшчэньне Незалежнасьці).

  • Станіслаў Шушкевіч не пагаджаецца: „Паважаны Валянцін Фёдаравіч! Вы мяне прабачце, я рэдка ўжываю слова „нонсэнс“, а часьцей ужываю беларускае слова „бязглузьдзіца“. Дык вы, прабачце, на грані бязглузьдзіцы. Наданьне канстытуцыйнага статусу Дэклярацыі БССР — гэта пярэчыць самой Дэклярацыі“.
  • Прапановае ставіцца на галасаваньне. За ўключэньне ў парадак дня пытаньня аб Незалежнасьці галасуе 161 дэпутат (трэба 174). Прапанова Апазыцыі БНФ не прымаецца.
  • У сваім выступе старшыня ВС БССР Мікалай Дземянцей заяўляе, што ў БССР у дні путчу ўсё было паводле Канстытуцыі, і што яму і членам дэлегацыі на падпісаньне Саюзнай дамовы давялося вытрымаць „пагрозы і шантаж“ з боку лідэраў апазыцыі.
Члены Прэзыдыюму ВС БССР у Авальнай залі. Аляксандар Сасноў, Васіль Шаладонаў, Мікалай Дземянцей, Станіслаў Шушкевіч, Уладзімер Леўчык. 1991 г.
Члены Прэзыдыюму ВС БССР у Авальнай залі. Аляксандар Сасноў, Васіль Шаладонаў, Мікалай Дземянцей, Станіслаў Шушкевіч, Уладзімер Леўчык. 1991 г.
  • Альфонс Цішкевіч, старшыня Менскага аблвыканкаму: Сёньня ясна бачна, што той-сёй хоча скарыстаць перамогу дэмакратыі ў сваіх мэтах, вельмі далёкіх ад сапраўдных інтарэсаў нашага грамадзтва, беларускага народу.
  • Анатоль Кастэнка, генэрал-палкоўнік, камандуючы БВА: Путч захлынуўся там, дзе ён пачаўся, і эскаляцыя яго была выключаная і не дапушчаная. Я перакананы, што ў рэспубліцы павінна быць свая нацыянальная гвардыя.
  • Генадзь Майсееў, дэпутат Апазыцыі БНФ: Прапаную канкрэтна і прашу запісаць — дэпартызацыя ўсіх структураў рэспублікі, нацыяналізацыя будынку ЦК КПБ, Дома палітасьветы і ўсёй маёмасьці, разьмеркаваньне гэтай маёмасьці ўжо пэўнай камісіяй паміж усімі партыямі, якія сёньня будуць афіцыйна зарэгістраваныя...
  • Віктар Ганчар: Крызіс паказаў, што партыя і ў прыватнасьці КПБ як структурнае падразьдзяленьне КПСС, зьяўляецца магутнай дзяржаўнай структурай, якой належыць усё: і правахоўчыя органы, і войска, і сродкі масавай інфармацыі. Калі неадкладна на гэтай сэсіі не прыняць рашэньня аб дэпартызацыі, пачнецца ўнізе масавы стыхійны пратэст. Гэта рэальнасьць.
Барыс Гюнтэр на мітынгу ў жніўні 1991 г.
Барыс Гюнтэр на мітынгу ў жніўні 1991 г.
  • Барыс Гюнтэр, Апазыцыя БНФ: Зьвярніце ўвагу на «Советскую Белоруссию», орган ЦК КПБ. 22 жніўня. Хунта арыштаваная, але «Советская Белоруссия» дае матэрыялы, пратакол нумар 3 і іншыя дакумэнты гэтай хунты. Гэта зрабіла і газэта «Звязда»...
  • Анатоль Зеляноўскі, сакратар ЦК КПБ: Антыкамуністычны псыхоз, учынены сёньня парлямэнцкай Апазыцыяй БНФ у Вярхоўным Савеце нашай рэспублікі, назваць дэмакратыяй ніяк нельга. У перапынку сэсіі натоўпам на плошчы быў абражаны, прыніжаны і падвергнуты фізычнаму гвалту народны дэпутат БССР, сакратар ЦК кампартыі Беларусі Ціхіня Валер Гур’евіч, які вымушаны быў зьвярнуцца па хуткую дапамогу ў паліклініку...

Belarus - USSR collaps
Belarus - USSR collaps
  • Сяргей Навумчык, дэпутат Апазыцыі БНФ : Да Валерыя Гур’евіча Ціхіні не было зроблена ніякіх спроб фізычнага ўзьдзеяньня... ён быў ачэплены колам і абпляваны ў літаральным сэнсе.... Народ вывады зрабіў, але, відаць, мы тут вывадаў ня зробім, таму адзінае нармальнае выйсьце з гэтай сытуацыі — гэта роспуск гэтага Вярхоўнага Савету, дэпартызацыя ўсіх структур і новыя выбары. Інакш народ наш будзе каціцца ў бездань».

Зянон Пазьняк, .жнівень 1991 г
Зянон Пазьняк, .жнівень 1991 г
  • Зянон Пазьнк, старшыня Апазыцыі БНФ: Пакуль Беларусь ня будзе мець сродкаў для абароны свайго народу, сваёй дзяржавы, ні аб якой свабодзе і ні аб якім сувэрэнітэце ня можа быць і гаворкі. З намі ніколі ня будуць лічыцца ні таталітарызм, ні таталітарны і агрэсіўны Савецкі Саюз, ні маладая імпэрская Расея, што адраджаецца ў форме дэмакратыі... Беларусі патрэбна беларускае нацыянальнае войска, дзяржаўная сыстэма нацыянальнай бясьпекі, структура аховы краю і грамадзтва. Беларусі патрэбны поўны і рэальны, а не дэкляраваны, сувэрэнітэт. І першым крокам да яго павінна стаць неадкладнае наданьне Дэклярацыі аб дзяржаўнай незалежнасьці Беларускай ССР статусу канстытуцыйнага закона.
  • У Маскве, у сваім крамлёўскім кабінэце забівае сябе маршал Савецкага Саюзу Сяргей Ахрамееў — у перадсьмяротным лісьце да Гарбачова ён раскайваецца, што, зьвязаўшыся з путчыстамі, парушыў прысягу.
  • Міхаіл Гарбачоў складае зь сябе абавязкі генэральнага сакратара ЦК КПСС і заклікае кампартыю самараспусьціцца.
  • У Маскве адбываецца пахаваньне загінулых у ноч з 20 на 21 жніўня Дзьмітрыя Комара, Ільлі Крычэўскага і Дзьмітрыя Вусава.

Барыс Ельцын выступае на пахаваньні трох загіблых падчас путчу, 24 жніўня 1991
Барыс Ельцын выступае на пахаваньні трох загіблых падчас путчу, 24 жніўня 1991
  • Вярхоўная Рада Ўкраіны прымае Акт аб Незалежнасьці.
Людзі падкідаюць на руках дэпутата Вярхоўнай Рады Леўка Лукьяненку пасьля абвяшчэньня незалежнасьці Ўкраіны, Кіеў, 24 жніўня 1991
Людзі падкідаюць на руках дэпутата Вярхоўнай Рады Леўка Лукьяненку пасьля абвяшчэньня незалежнасьці Ўкраіны, Кіеў, 24 жніўня 1991

Гл. таксама: Сяргей Навумчык, "Дзевяноста першы", Бібліятэка Свабоды, 2-е выданьне.

Камэнтаваць тут можна праз Facebook. Нам таксама можна напісаць на адрас radiosvaboda@gmail.com

Ігар Лосік Кацярына Андрэева Дар'я Чульцова Марына Золатава Ягор Марціновіч
XS
SM
MD
LG