Лінкі ўнівэрсальнага доступу

Я сваю норму ведаю. Цэзій-137


Віцебшчына традыцыйна лічыцца ці ня самым «чыстым» рэгіёнам, што да наступстваў катастрофы на Чарнобыльскай АЭС. Але «традыцыйна» — ня значыць «дакладна». А яшчэ — «давярай, але правярай»... Так вырашыла віцебская журналістка Алена Сьцяпанава.

Мапа ў інстытуце радыяцыйнай бясьпекі «Белрад»
Мапа ў інстытуце радыяцыйнай бясьпекі «Белрад»

Праверыць узровень утрыманьня цэзію-137 у арганізьме чалавека ў абласным цэнтры аказалася немагчымым. Давялося ехаць у сталіцу, дзе ў лябараторыі спэктрамэтрыі Інстытуту радыяцыйнай бясьпекі «Белрад» ёсьць прыбор — спэктромэтар выпраменьваньня чалавека.

Высьветліць, колькі ў маім целе радыеактыўнага ізатопу цэзію-137, аказалася ня тое што не балюча — нават незаўважна: ты проста сядаеш у крэсла, і цягам трох хвілін прыбор праводзіць вымярэньні. За гэты час супрацоўнік «Белраду» Павал Фарботка, вядучы інжынэр лябараторыі, пасьпявае патлумачыць прынцып дзеяньня спэктромэтра:

Павал Фарботка і фатэль-спэктромэтар
Павал Фарботка і фатэль-спэктромэтар

«Чалавек узважваецца, бо мы вылічваем колькасьць бэкерэляў на кіляграм вагі, а потым сядае ў крэсла. З выгляду — яно самае звычайнае, але ўнутры, у сьпінцы, усталяваны дэтэктар. Паколькі цэзій назапашваецца ў мышцах і ўнутраных органах, дзеяньне дэтэктара скіраванае на тыя зоны, дзе цэзію можа быць найбольш — гэта ягадзіцы, сьпінныя мышцы, пячонка, ныркі. Цэзій выпраменьвае імпульсы, іх рэгіструе дэтэктар і дасылае інфармацыю на кампутар. Там усё сыстэматызуецца. Дасьледаваньне няшкоднае і ня страшнае. А людзям усё ж карысна ведаць стан свайго арганізму, нават у „чыстай“ Віцебскай вобласьці».

Падчас дасьледаваньня не балюча і ня страшна
Падчас дасьледаваньня не балюча і ня страшна

Пасьля апісанай працэдуры я даведваюся «сваю норму» — 9, 41 бэкерэля. Строга кажучы, гэта палова ад агульнапрынятай нормы, таму што беларускія адмыслоўцы лічаць нармальным узроўнем радыяцыі ў арганізьме чалавека да 20 бэкерэляў на кіляграм вагі.

Вынік дасьледаваньня
Вынік дасьледаваньня

Можна было б супакоіць землякоў: калі ў мяне, сярэднестатыстычнага прадстаўніка Віцебшчыны, усё добра, то добра і ў бальшыні астатніх. Але развагі Паўла Фарботкі наводзяць на іншыя думкі. Мяркуйце самі.

«Утрыманьне цэзію-137 у чалавечым арганізьме не стабільнае. Яно вагаецца ў залежнасьці ад таго, чым чалавек харчуецца. Пасьля катастрофы на ЧаЭС былі ўсталяваныя такія нормы — што чалавеку нельга назапашваць радыяцыі больш за 1 мілізывэрт у год. У адпаведнасьці з гэтым былі распрацаваныя нормы дапушчальнага ўтрыманьня радыеактыўнага цэзію ў харчовых прадуктах. У Беларусі такая агульная норма складае 400 бэкерэляў. Але ў кожнага харчовага прадукту норма свая: прыкладам, максымальнае ўтрыманьне цэзію-137 у лясных ягадах не павінна перавышаць 185 Бк/кг, у грыбах — 370 Бк/кг», — тлумачыць адмысловец.

Колькі цэзію-137 у гэтых грыбах, ніхто не правяраў
Колькі цэзію-137 у гэтых грыбах, ніхто не правяраў

А далей пачынаецца простая арытмэтыка: добра, калі ў журавінах, якія цяпер актыўна прадаюцца на кірмашах, цэзію ўтрымліваецца, скажам, 50 Бк/кг. А калі 180 Бк/кг? Гэта ўкладаецца ў «бясьпечныя парамэтры», але ж і да перавышэньня нормы ў 400 Бк/кг ужо недалёка, калі зьесьці трохі журавін, а яшчэ й трохі грыбоў з высокім, але таксама не вышэйшым за норму ўтрыманьнем цэзію...

На Смаленскім кірмашы ў Віцебску журавінамі гандлююць без даведак
На Смаленскім кірмашы ў Віцебску журавінамі гандлююць без даведак

Прычым у рэальнасьці даведацца, колькі цэзію ў ягадах, якімі гандлююць на кірмашах, аказваецца ня так і проста. На кірмашы ў Полацку бабуля дэманструе даведку на свае журавіны з такім выглядам, нібыта я абражаю яе годнасьць. На Смаленскім кірмашы ў Віцебску просьба паказаць паперку зь лябараторыі выклікае рогат цэлага шэрагу гандляроў. «Ды ў нас ані ў кога іх няма, — кажа дзядзечка. — Але вы не сумнявайцеся, ягады добрыя!» Прасіць даведкі на стыхійным кірмашы каля крамы «Эўраопту» на Маскоўскім праспэкце абласнога цэнтру нават не прыходзіць у галаву — ні на журавіны, ні на грыбы. Бо тут і лябараторыі няма, і гандаль «зь зямлі»...

Гандаль зь зямлі на Маскоўскім праспэкце
Гандаль зь зямлі на Маскоўскім праспэкце

Між тым, хоць Віцебшчына і лічыцца «чыстай», падставы непакоіцца за якасьць грыбоў і ягад усё ж ёсьць. На мапе 2010 году выразна відаць радыеактыўную «плямку» ў Талачынскім раёне. Хто дасьць гарантыю, што ягады-грыбы, якімі несанкцыянавана гандлююць у Віцебску ці Воршы, прывезьлі не адтуль? Вядома, што «дары лесу» з Талачыншчыны вязуць і ў Расею, і прадаюць «на трасе» — праежджым вандроўнікам. Пра небясьпеку ўжываньня ягад і грыбоў зь мясцовага лясьніцтва папярэджвае і дзяржаўная «раёнка». Зрэшты, у 2015 годзе дапушчальны ўзровень радыенуклідаў у грыбах і ягадах быў перавышаны на тэрыторыях забруджаньня ляснога фонду ва ўсіх лясгасах, апроч Віцебскага.

Як узьдзейнічае цэзій-137, калі яго ў арганізьме зашмат? Ён незаўважна прыносіць шкоду, а потым гэтаксама незаўважна зьнікае. У чалавека можа зьнізіцца імунітэт, ён будзе хутка стамляцца, могуць зьявіцца праблемы з сэрцам, іншымі органамі. А цэзій-137 тым часам можа ўжо і ўнармавацца, пакінуўшы па сабе незваротныя наступствы. Нічога надзвычайнага, здаецца, чалавек не рабіў — проста падʼеў сабранага «ня ў тым» лесе...

У «Белрадзе» таксама можна праверыць «дары лесу»
У «Белрадзе» таксама можна праверыць «дары лесу»

У менскім «Белрадзе» таксама могуць праверыць узровень утрыманьня цэзію-137 у грыбах ці ягадах, але гэта робяць і санітарныя службы Віцебшчыны. Што да вымярэньняў выпраменьваньня чалавека, то «Белрад» мае цэлы парк перасоўных спэктромэтраў — крэслаў з дэтэктарамі ўнутры. Яны, дарэчы, не беларускай вытворчасьці, бо тутэйшыя задорага каштуюць у параўнаньні хоць бы з украінскімі. Адмыслоўцы выяжджаюць зь імі ў рэгіёны, пераважна «брудныя», і дасьледуюць узровень утрыманьня цэзію ў школьнікаў і дарослых. Распрацаваная цэлая праграма — сэмінары, лекцыі, візуальныя ілюстрацыйныя матэрыялы, у тым ліку адаптаваныя для дзяцей. Але ў Віцебскую вобласьць за тыя 7 гадоў, што ў «Белрадзе» працуе Павал Фарботка, выездаў не было.

Так выглядае дэтэктар у перасоўным спэктромэтры
Так выглядае дэтэктар у перасоўным спэктромэтры

Паводле зьвестак з інтэрнэту, да 2003 году ў Віцебску існавала ўстанова, названая складанай абрэвіятурай «ВФ НИКИ РМиЭ», дзе можна было праверыць «свой цэзій». Але яна зачынілася. І абавязак сачыць, каб прадукты харчаваньня, якімі гандлююць у горадзе, належным чынам кантраляваліся — таксама не выконваецца адказнымі службамі. Таму выглядае, што ведаць «сваю норму» — мала і ненадзейна. Нават калі яна напалову меншая за рэглямэнтаваную дзяржавай.

Журавіны невядомага паходжаньня
Журавіны невядомага паходжаньня

Глядзець камэнтары (3)

Гэтая дыскусія закрытая.
Ігар Лосік Кацярына Андрэева Дар'я Чульцова Марына Золатава Ягор Марціновіч
XS
SM
MD
LG