Лінкі ўнівэрсальнага доступу

«Каму дручок, каму — турма ці звальненьне». Што адбываецца на прадпрыемствах, якія абвясьцілі летась страйк


Плякат на маршы 16 жніўня 2020 году

Увосень 2020 году буйныя беларускія прадпрыемствы заявілі пра страйк. Там прайшлі шматтысячныя мітынгі, былі створаныя страйкамы. Што цяпер адбываецца на беларускіх прамысловых гігантах? Пра гэта Свабода спыталася ў колішніх лідэраў пратэстаў.

Былы работнік Беларускага мэталюргічнага заводу Павел Магідаў быў завадатарам мітынгу і часовага спыненьня працы прадпрыемства 17 жніўня 2020 году. Цяпер Павел жыве ў Расеі.

За яго сьпінай на мітынгу стаялі Ігар Повараў, Аляксандар Баброў і Яўген Говар. Пазьней іх абвінавацілі ў «масавых беспарадках». Так сьледзтва і суд расцанілі мітынг на заводзе. Начальства на тым мітынгу казала, што нікога караць ня будуць.

Страйк на Беларускім мэталюргічным заводзе ў Жлобіне. ВІДЭА
пачакайце

No media source currently available

0:00 0:03:25 0:00

У лютым Ігар Повараў атрымаў тры гады пазбаўленьня волі. Аляксандар Баброў і Яўген Говар — па два з паловай гады пазбаўленьня волі.

Астатнія актыўныя ўдзельнікі мітынгу, спробаў стварэньня незалежнага прафсаюзу атрымалі «суткі», звальненьне і эміграцыю. Нямала супрацоўнікаў БМЗ трапілі пад крымінальны перасьлед за ўдзел у пратэстах 9-11 жніўня ў Жлобіне.

Павел Магідаў — грамадзянін Расеі. Цяпер ён жыве на сваёй радзіме. У Беларусі на яго завялі крымінальную справу. Былы работнік заводу ў вышуку.

«У мяне ўсё закіпела ад таго, што пабілі сына, што нас не лічылі ні за кога»

У Жлобіне пасьля выбараў праходзілі пратэсты. Міліцыя злавіла і моцна пабіла 14-гадовага Івана, сына Паўла Магідава.

«У мяне тады ўсё закіпела. Я раней ні ў якай палітыцы ня ўдзельнічаў. Ды і ня мог. Бо я грамадзянін Расеі. З 1998 году жыў у Беларусі. Спачатку ў мяне закіпела ўсё, што сына міліцыя пабіла. Потым — наогул за ўсё, што мы „ніхто і завуць нас ніяк“. Цяпер бачу, што і грамадзянам Беларусі нельга лезьці ў палітыку. Бо хто палез, таму папулярна патлумачылі — дручком, турмой, звальненьнем, эміграцыяй. Так адбылося і на БМЗ. Актыўных усіх пазвальнялі. Каго пасадзілі, каго на „суткі“ кінулі. Многа людзей вымушана выехалі зь Беларусі. Хто застаўся на заводзе і не „пераабуўся“ — у падпольлі», — тлумачыць Павел Магідаў.

Павел Магідаў з сынам Іванам
Павел Магідаў з сынам Іванам

Ён 5 лістапада разам з сынам быў вымушаны ўцякаць у Расею.

«Расея, паводле Канстытуцыі, не выдае сваіх грамадзян, якіх перасьледуюць у іншай краіне з палітычных матываў. Мяне выклікалі ў расейскі крымінальны вышук, у Сьледчы камітэт і пракуратуру. Але такі закон — мяне не выдадуць, ня маюць права. Вядома, я б вярнуўся ў Беларусь. Калі б іншая ўлада была. У мяне там дом, жонка, дзіця. Але ж трэба цьвяроза глядзець на рэчы. Цяпер вярнуцца немагчыма. Раней, год таму, было хоць нейкае падабенства закону. Цяпер плявалі яны на ўсе законы», — разважае былы працаўнік заводу.

Напачатку яму было цяжка ў Расеі. «Але цяпер жыцьцё наладзілася. Грэх скардзіцца», — дадаў Павел.

«Страйкавы камітэт існуе, але я не магу называць прозьвішчы людзей»

Увосень 2020 году заявілі пра свае правы — на сумленныя выбары і адсутнасьць міліцэйскага гвалту — рабочыя «Гродна-Азоту». Пасьля шматтысячных мітынгаў у горадзе, у якіх удзельнічалі азотаўцы, на прадпрыемстве быў створаны страйкавы камітэт. Актывіст праекту «Страна для жизни», давераная асоба Ціханоўскай, майстар участку філіялу «Азоту» «Хімвалакно» Дзьмітры Ціт не пасьпеў у яго ўвайсьці, бо сядзеў у ізалятарах з 6 жніўня.

«З надуманых прычынаў сядзеў з 6 па 11 жніўня ў ІЧУ. 11-га адпусьцілі. З 6-га жніўня, дарэчы, не кармілі ў ІЧУ. 12-га прыйшоў на завод, там расказаў пра сябе — і ў той жа дзень мяне зноў схапіў ГУБАЗіК. Заявілі, што распачалі справу паводле артыкулу 293 Крымінальнага кодэксу (масавыя беспарадкі). Нягледзячы на тое, што я з 6 жніўня сядзеў у ізалятары! Пад СІЗА я чуў крыкі людзей — яны крычалі маё прозьвішча. Гэта было ці 17-га, ці 18 жніўня. Мяне гэта надта натхніла. 19 жніўня я сустрэў свой „юбілей“ у ізалятары — 30 гадоў. І ў той дзень мяне адпусьцілі», — успамінае Дзьмітры.

Дзьмітры Ціт
Дзьмітры Ціт

20 жніўня ён выйшаў на працу. Але перасьлед працягваўся. Таму 29 жніўня Дзьмітры выехаў у Польшчу.

«Але я падтрымліваў сувязь з заводам. Потым быў „Народны ўльтыматум“ і агульнанацыянальны страйк 26 кастрычніка. Атрымалася тое, што атрымалася. У страйк пайшлі афіцыйна каля сарака чалавек. Іншыя далучаліся, але не абвяшчалі гэта публічна — баяліся. У людзей проста не было практыкі — гэта раз, і зусім мала часу, каб належным чынам падрыхтавацца да страйку. Людзей палохалі, звальнялі, пачыналася ўсё ад ідэолягаў, а калі яны не маглі ўзьдзейнічаць, падключалася міліцыя, КДБ. Пасьля я пачаў актыўна займацца „Рабочым рухам“, быў адным зь яго заснавальнікаў. Цяпер мы актыўна працуем на гэтай пляцоўцы, трымаем сувязь з прадпрыемствамі. Першая задача — аб’яднаць людзей», — кажа былы майстар участку.

Ён лічыць, што работнікаў заводу запалохалі звальненьнем і некалькімі крымінальнымі справамі. Справы завялі за нібыта пагрозы кіраўніцтву заводу.

«Цяпер справы на заводзе ідуць ня вельмі, наколькі я ведаю. Бо цяпер, калі звольнілі спэцыялістаў, то пачалі запрашаць на працу нават пэнсіянэраў і алькаголікаў — тых, каго раней звольнілі за п’янкі. Тое, што страйк фактычна не адбыўся — трэба аддаць належнае міліцыі і КДБ. Не даціснулі мы тады. Але надзея на зьмены ў краіне ёсьць. Таму мы і займаемся цяпер „Рабочым рухам“. Мы адна краіна, адно цэлае. Калі спыніць вытворчасьць, то трэба па ўсёй краіне, а не на адзінкавых заводах. Калі людзі вырашаць, што ім гэта трэба, мы дапаможам», — кажа Дзьмітры.

«26 гадоў мы не заўважалі, што адбываецца ў краіне»

Сяргей Палякоў да 26 кастрычніка 2020 году меў прэстыжную працу на буйным прадпрыемстве «Беларуснафта». 26 кастрычніка ён з паплечнікамі абвясьціў публічна пра далучэньне да агульнанацыянальнага страйку (ВІДЭА-Беларусьнафта).

Пасьля — звальненьне, прэсінг. І ўцёкі ў Літву. Пра далучэньне да страйку абвясьціў і супрацоўнік «Беларусьнафты» Дзьмітры Грышчанка. Але цяпер ён у гомельскай турме — за «масавыя беспарадкі». Маладога чалавека затрымалі ў траўні, калі зьбіраўся ляцець у Кіеў.

«Мяне звольнілі, пачаўся прэсінг і пагрозы. 28 кастрычніка я з жонкай і дзецьмі выехаў у Літву. Вядома, цяжка было пачынаць усё з нуля. У Рэчыцы застаўся дом, гараж... І праца была добрая. Але сумленьне даражэйшае за любыя грошы. Таму я ні пра што не шкадую. Каб давялося, і другі раз зрабіў бы тое самае. Пайшоў бы супраць улады і беззаконьня. Відаць, такі шлях беларусаў — прайсьці праз усё гэта, кожнаму. Бо па-іншаму нацыя не атрымаецца. Мусіць кожны на сабе адчуць, што цяпер адбываецца ў краіне. Тое, чаго мы 26 гадоў не заўважалі, — як насамрэч выглядае рэжым», — кажа Сяргей Палякоў.

Сяргей Палякоў (другі зьлева) сярод страйкоўцаў «Беларуснафты»
Сяргей Палякоў (другі зьлева) сярод страйкоўцаў «Беларуснафты»

Ён ведае, што цяпер на прадпрыемстве «Беларуснафта» — «вялікі шухер». «Неляяльных» супрацоўнікаў звальняюць. Іншых, як Дзьмітрыя Грышчанка і яшчэ чатырох чалавек, пасадзілі ў СІЗА.

«Людзі запалоханыя. Цэны растуць, заробкі падаюць. На „Беларуснафце“ хоць усё стабільна — таму баяцца страціць працу. Людзі ня хочуць пазбавіцца прыбытку», — кажа былы супрацоўнік «Беларуснафты».

Яму ў Вільні падабаецца. Уладкаваўся на працу ў будаўнічую фірму. Дзеці пойдуць у школу. Сяргей кажа, што ў Вільні ёсьць свае недахопы. Але такія праблемы , як знайсьці патрэбныя лекі, дапамагчы рэчамі ці рамонтам, вырашаюцца праз чат беларусаў.

«Людзі дзеляцца, чым могуць, дапамагаюць адзін аднаму», — кажа Сяргей.

«Хто яшчэ чакае, пакуль за ім прыйдуць з КДБ»

Юлія Сьліўко была старшынёй страйкавага камітэту на «Гроднапрамбуд». Яе выбралі, як кажа сама Юлія, бо «прыгожа гаварыла».

Маладая жанчына зазнала перасьлед, допыты, ператрусы, пагрозы забраць сына. Таму ўвосень выехала ў Польшчу. Што цяпер з актывістамі «Гроднапрамбуд»?

«Нічога. Каго звольнілі, хто сам звольніўся, некаторыя чакаюць, пакуль па іх прыйдзе КДБ», — кажа Юлія.

Камэнтаваць тут можна праз Facebook. Нам таксама можна напісаць на адрас radiosvaboda@gmail.com

Ігар Лосік Кацярына Андрэева Дар'я Чульцова Марына Золатава Ягор Марціновіч
XS
SM
MD
LG