Лінкі ўнівэрсальнага доступу

Мараль і палітыка: Павал Вусаў і Макс Вэбэр


Юры Дракахруст

Можа, памыляюся, але здаецца ніхто ў палкай дыскусіі, якая разгарэлася вакол тэкстаў Паўла Вусава не прыгадаў пра канцэпт Макса Вэбэра аб этыцы перакананьня і этыцы адказнасьці. Прынцып этыкі перакананьня – Рабі, што трэба, і хай будзе, што будзе. Прынцып этыкі адказнасьці – Рабі так, каб наступствы твайго ўчынку не пагаршалі сытуацыю, ты нясеш адказнасьць за пагаршэньне.

На думку Вэбэра палітыцы больш прыдатны другі падыход. Ня ў тым справа, што палітыка амаральная ці пазамаральная, ёй проста ўласьцівая іншая этыка.

На першы погляд, этыка адказнасьці яшчэ больш строгая, ты яшчэ і наступствы мусіш улічваць. Аднак наступствы бываюць розныя.

Цікава, што ані Павал Вусаў, ані яго аднадумцы, не далі адказу ні на адзін з тэстаў, якія ім прапаноўвалі іх апанэнты.

Аляксандар Адамянц прапанаваў тэст: Войскі кааліцыі ў Аўгане захопліваюць мясцовага, пра якога ёсьць падазрэньне, што ён зьвязаны з талібамі. Адпусьціць яго – ён можа выдаць, і хутчэй за ўсё выдасьць, месцазнаходжаньне атраду і ўсіх пераб'юць. Цягнуць яго з сабой няма магчымасьці. Забіць? Гэта ж амаральна. За што? Ён жа пакуль нічога не зрабіў кепскага. Адпусьціць? Паводле этыкі адказнасьці, калі ён выдасьць атрад і яго пераб'юць, камандзір, адпусьціўшы яго, будзе адказны за гэта, ён мог прадбачыць такія наступствы.

Ці мой рэальны гістарычны прыклад – альянс Чэрчыля і Сталіна пасьля 22 чэрвеня 1941 года. Чэрчыль выдатна ведаў, што Сталін – гэта Гулаг, што саюзам ён умацоўвае савецкую сыстэму. З пункту гледжаньня этыкі перакананьня гэта амаральнае рашэньне. Праўда, альтэрнатывай быў нацысцкі гаўляйтэр у Лёндане. Можа і не. А можа і так. Параза Англіі ў вайне без саюзу са Сталіным была (ці здавалася Чэрчылю) больш імавернай, чым пры наяўнасьці саюзу. І прайграй Англія вайну без саюзу з СССР, Чэрчыль паводле этыкі адказнасьці быў бы за гэта адказны.

Дык чаму не даюцца адказы? Яны ж з пункту гледжаньня этыкі перакананьня абсалютна відавочныя: так, селяніна трэба адпусьціць, так, саюз са Сталіным ня трэба было заключаць. І хай будзе, што будзе, ўсё ў руцэ Боскай. Пераб'юць атрад, будзе Гітлер прымаць парад вэрмахта ў Лёндане – нічога, затое маральная чысьціня захаваецца.

Будзьце пасьлядоўныя, шаноўныя апанэнты, скажыце – так, менавіта так. Спашліцеся пры гэтым хоць на Канта, хоць на чорта лысага, але скажыце – гэта так.

А неахвота ж. А я разумею. І вы разумееце, як дзіўнавата выглядае вашая ўпартасьць у рэальным сьвеце, у канкрэтных жыцьцёвых сытуацыях. Але дапамагчы нічым не магу, вы самі сябе загналі ў гэтую пастку.

Не, зразумела, можна проста не адказваць, памінаць дыктатуру Лукашэнкі. Пра дыктатуру ўсё вядома і вам і нам. Вы тэсты прайдзіце, адкажыце на простыя пытаньні, прыкладзіце ваш агульны падыход да канкрэтных сытуацыяў.

Глядзець камэнтары (8)

Гэтая дыскусія закрытая.
Ігар Лосік Кацярына Андрэева Дар'я Чульцова Марына Золатава Ягор Марціновіч
XS
SM
MD
LG