Лінкі ўнівэрсальнага доступу

Бойня ў рэдакцыі Charlie Hebdo — заняпад Эўропы?


Ці стаў тэракт у Парыжы вынікам патураньня мусульманскай грамадзе? Ці для ўсіх мусульманаў карыкатуры на прарока Мухамэда — бясспрэчнае зло? Ці ёсьць мультыкультуралізм прыкметай заняпаду Эўропы?

Гэтыя пытаньні ў Праскім акцэнце абмяркоўваюць палітычны аналітык Сяргей Богдан і аглядальнікі беларускай і расейскай службаў нашага радыё Віталь Цыганкоў і Яраслаў Шымаў.

пачакайце

No media source currently available

0:00 0:27:05 0:00
Наўпроставы лінк

Прапануем вам тэкст перадачы ў скароце

Ці трэба талераваць неталерантныя культуры?

Дракахруст: Тэрарыстычны напад на рэдакцыю францускага сатырычнага часопісу Charlie Hebdo, забойства 12 супрацоўнікаў выданьня ізноў зрабілі актуальнымі спрэчкі пра талерантнасьць, паліткарэктнасьць і шырэй — пра ідэнтычнасьць сучаснай Эўропы, сучасных грамадзтваў.

10 гадоў таму публікацыя ў дацкай газэце карыкатураў на прарока Мухамэда спарадзіла моцны скандал, які распаўсюдзіўся бадай што на ўвесь сьвет. Гэтым разам цаной падобных жартаў стала кроў жартаўнікоў.

Праблемы, дылемы, якія спараджае парыскі тэракт, я і прапаную абмеркаваць у сёньняшняй перадачы.

Юры Дракахруст
Юры Дракахруст

Некаторыя мяркуюць, што цяперашні тэракт — вынік палітыкі паліткарэктнасьці, талеранцыі неталерантных культураў. Вы, Віталь, напісалі ў блогу з нагоды падзеі, што калі палітыка гэтага патураньня будзе працягвацца далей, дык, фігуральна кажучы, на галаву сядуць, усю Эўропу ў паранджу апрануць. А ці няма ў вашай пазыцыі супярэчнасьці: вы адстойваеце каштоўнасьць права дэканструяваць любыя каштоўнасьці, сьмеючыся над імі?

Цыганкоў: Я ня супраць самой талерантнасьці як базавага прынцыпу існаваньня сучаснага эўрапейскага грамадзтва. Але сапраўды ёсьць пытаньне — ці можна талераваць тое, што зьяўляецца неталерантным. Чалавеку трэба даваць як мага больш правоў, нават неадназначных, і спадзявацца, верыць, што ён зможа імі правільна распарадзіцца.

Дракахруст: Сяргей, ці многія мусульмане могуць сказаць: так, Charlie меў права публікаваць гэтыя карыкатуры?

Богдан: Я мяркую, што для несэкулярных мусульманаў нямногія могуць палічыць, што гэтая публікацыя — ня зло. Я таксама не магу сказаць, што гэта ня зло.

Сяргей Богдан
Сяргей Богдан

Дракахруст: Вы, Сяргей, сказалі ў інтэрвію Свабодзе, што радыкалізацыя робіцца магчымай праз адчужэньне, якое ўзьнікае ў Эўропе з-за радыкальнай лібэральнай плыні. «Гэтая плынь прыводзіць да дэканструкцыі эўрапейскай ідэнтычнасьці, рэлігіі», — пішаце вы. Але цяперашняя талерантнасьць да тых жа мусульманаў — вынік якраз радыкальнай лібэральнай плыні. У часы, калі ідэнтычнасьць была моцнай, меншасьці сядзелі, як той казаў, як мыш пад венікам.

Богдан: Я кажу пра лібэральную ідэалёгію, якая перасягнула ўсе межы і выціскае ўсе астатнія складнікі эўрапейскіх ідэнтычнасьцяў. Радыкальны іслам знаходзіць у гэтым спрыяльную глебу. Дэканструююца ўсе ідэнтычнасьці — нацыянальныя, рэлігійныя, нават полавыя. У Бэрлінскім унівэрсытэце зьяўляюцца нармальнымі сэмінары на тэму «Калі вы вырашылі стаць гетэрасэксуалам?».

Charlie Hebdo як Pussy Riot

Дракахруст: Яраслаў, наколькі я ведаю, на Charlie Hebdo абураныя мусульмане падавалі ў суд за карыкатуры на прарока. Часопіс суд выйграў. У гэтыя дні прачытаў недзе ў Рунеце: «А пасадзілі б гэтых карыкатурыстаў на пару гадоў, як Pussy Riot, дык і жывымі б засталіся». Што вы можаце сказаць на такое меркаваньне?

Яраслаў Шымаў
Яраслаў Шымаў

Шымаў: У гэтым меркаваньні бачная лёгіка патэрналізму — што ўлада, дзяржава павінна рэгуляваць максымальную колькасьць праяваў чалавечай дзейнасьці. Гэта сацыяльны дырыжызм. Адседзелі гады два? Суд вырашыў, суд устаў на бок свабоды выказваньня.

Дракахруст: Яраслаў, гаворыцца, што права сьмяяцца над рэчамі, для некага сьвятымі — гэта прынцып сучаснай цывілізацыі. Дык значыць — сьвятыняў няма? Але тады чаму чалавечае жыцьцё — выключэньне?

Шымаў: Вы маеце на ўвазе, што над жыцьцём чалавека нельга сьмяяцца? Можна, ёсьць «чорны гумар».

Дракахруст: Я маю на ўвазе — а чаму нельга забіваць? Вы кажаце пра дырыжызм. Забойцы журналістаў — не прыхільнікі дырыжызму, яны зь іх пункту гледжаньня тварылі правасудзьдзе.

Шымаў: Ня трэба блытаць. Ёсьць маральныя рамкі, якія, паводле дырыжыстаў, павінны быць усталяваныя для ўсіх — нельга, як Pussy Riot, танчыць у храме. Але ёсьць рамкі закону, калі ня будуць вытрымлівацца яны, мы проста пераб’ём адзін аднаго.

Цыганкоў: Мы сыходзім з каштоўнасьці чалавечага жыцьця. Для вернікаў каштоўнасьць Бога таксама вялікая. Але ніхто не зьбіраецца пазбаўляць Бога жыцьця.

Мне трывожна, як ў цяперашніх дыскусіях пасьля тэракту многія ўспрымаюць паняцьце «рэлігійныя пачуцьці», якія нібыта нельга зьневажаць. Але гэта такое расплывістае паняцьце, як зь яго можна рабіць нейкі абсалют?

Якія правы паноўнай культуры?

Дракахруст: У сучасным грамадзтве людзі асабіста роўныя паміж сабой. Але ці роўныя і ці павінны быць роўныя культуры? Ці, скажам, паноўная культура, норавы, каштоўнасьці аўтахтоннай большасьці павінна мець нейкія перавагі? Пытаньне, датычная не адно далёкай Францыі, але і Беларусі.

Богдан: Гэты тэракт ніяк не зьвязаны з праблемай талеранцыі мусульманскай грамады ў Эўропе. Тэракт у менскім мэтро ня сьведчыў пра слабую інтэграванасьць Віцебску ў Эўропу, хаця зрабілі яго віцябляне. У 60-80 гадах тэрарыстычная актыўнасьць у Францыі была вышэйшая, чым зараз.

Дракахруст: Той тэрор, пра які вы прыгадалі, магчыма, быў больш масавым. Але ён тычыўся стасункаў паміж меншасьцямі, скажам, паміж арабамі і габрэямі. Забойства ў рэдакцыі часопіса — выклік, кінуты базавай каштоўнасьці ўсяго францускага грамадзтва — свабодзе слова.

Богдан: Адмысловыя органы даўно ведалі, чым займаліся гэтыя хлопцы. Яны належалі да экстрэмісцкага асяродку, які талераваўся францускай дзяржавай. Спэцслужбы выкарыстоўвалі гэтыя экстрэмісцкія асяродкі ў мэтах пэўнай замежнай палітыкі. Лічылася, што яны добра могуць ваяваць з Кадафі, з Асадам і з Расеяй.

Быў такі самы шыіцкі тэрор і гэта ня толькі справа Рушдзі. І спэцслужбы яго спынілі. А суніцкі радыкалізм талераваўся і талеруецца.

Шымаў: У мяне няма доказаў, што спэцслужбы Эўропы вырошчваюць ісламскіх баевікоў, каб яны ваявалі з рэжымамі, якія няўгодныя заходнім краінам.Трэба называць рэчы сваімі імёнамі. Нельга мазаць чорнай фарбай усіх мусульманаў, большасьць зь іх — мірныя людзі, яны самі злыя на экстрэмістаў. Але нельга не казаць, што ёсьць грамада ў Эўропе, ў якой экстрэмісцкія праявы значна часьцейшыя, чым у іншых грамадах.

Цыганкоў: Разнастайнасьць культураў павінна прысутнічаць і ў аднародным грамадзтве. Але паноўная культура павінна мець перавагу.

У мусульманскай традыцыі дапушчальнае шматжонства, ў Эўропе — манагамія. Як гэта можа суіснаваць у рамках адной дзяржавы? Гэта немагчыма. Я лічу, што мультыкультуралізм ня можа існаваць у межах адной краіны. Нават такі памяркоўны палітык, як Ангэла Мэркэль, прызнала, што ў Нямеччыне мультыкультуралізм праваліўся.

Заняпад Эўропы?

Богдан: Культура аўтахтоннага насельніцтва павінна мець перавагу, бо няма іншага месца ў сьвеце, дзе яна магла б існаваць. У шмат якіх выпадках мусульманская грамада ў Эўропе сутыкаецца ня з тым, што ёй даводзіцца пераймаць эўрапейскія культурныя звычаі — францускія, нямецкія, якія іншыя, а з выклікам культурнага распаду. Віталь сказаў пра манагамію Эўропы. Але праблема ў тым, што ў Эўропе зараз ужо няма сям’і, як такой, ёсьць пары, якія сыходзяцца на пэўны час. І наступства гэтага — карэнных эўрапейцаў робіцца ўсё менш і менш.

Дракахруст: Некаторыя мяркуюць, што цяперашняя заходняя, асабліва эўрапейская, паліткарэктнасьць — прыкмета заняпаду заходняй цывілізацыі, яе духоўнай слабасьці. Таму, маўляў, краіны Эўропы і аказваюцца безабароннымі пад ціскам культураў менш талерантных, гэта значыць, больш моцных і агрэсіўных. Вы згодны з такім меркаваньнем? Ці паліткарэктнасьць фармуе новую, больш гнуткую і разнастайную ідэнтычнасьць? А бойня ў рэдакцыі парыскага часопісу — ну ўскосныя выдаткі ў цэлым станоўчага працэсу. Не забараняць жа аўтатранспарт з прычыны аварыяў.

Цыганкоў: Гэта сапраўды цяжкое пытаньне — ці ня робіцца Эўропа старажытным Рымам, якому наканавана загінуць пад ударамі барбараў, этнасаў больш маладых і пасіянарных. Я бачу выхад толькі ў інтэграцыі, самае небясьпечнае — гэта гетаізацыя, калі меншасьці жывуць асобна ад карэнных жыхароў, не ўспрымаюць іх культуру. Мне здаецца, што шанец на інтэграцыю яшчэ ёсьць.

Віталь Цыганкоў
Віталь Цыганкоў

Шымаў: Эўропу хаваюць даўно, пачалі задоўга да Шпэнглера зь яго «Заняпадам Эўропы». А яна ўсё жыве, дзьве сустветныя вайны перажыла. У другой палове ХХ стагодзьдзя яна ізноў прыйшла ў стан рэгіёну плянэты, які адзначаецца самым высокім дабрабытам. Ключавое слова тут — разьвіцьцё. Не прагрэс, не рэгрэс, гэта залежыць ад пункту гледжаньня. 100 гадоў таму на выбарчае права для жанчын глядзелі, як на анамалію — да вы што, баба галасуе, сьмяхоцьце нейкае. Ну што значыць разбураецца сям’я? У сярэднім у Эўропе ў чалавека на працягу жыцьця два шлюбы. Шлюбы часьцей распадаюцца, але гэта вынік эканамічных працэсаў, таго, што жанчыны сталі больш самастойныя.

Глядзець камэнтары (5)

Гэтая дыскусія закрытая.
Ігар Лосік Кацярына Андрэева Дар'я Чульцова Марына Золатава Ягор Марціновіч
XS
SM
MD
LG